ျမန္မာျပည္မွာ စီးပြားေရးက်ပ္တည္းတာေၾကာင့္မိုလို႔ မေလးရွားႏိုင္ငံကို စြန္႔စြန္႔စားစား ထြက္အလုပ္လုပ္ၾကတဲ့ ျမန္မာႏုိင္ငံသားတခ်ိဳ႕ဟာ မေလးရွားအာဏာပိုင္တခ်ိဳ႕ရဲ႕ ဖမ္းဆီးတာကို ခံရၿပီးေတာ့ မေလးရွားနဲ႔ ထိုင္းနယ္စပ္ေတြမွာ လူေမွာင္ခိုပြဲစားေတြရဲ႕ လက္ထဲကို ေရာင္းစားတာ ခံေနရပါတယ္။ သူတို႔ေတြဟာ ဘယ္လိုပံုစံေတြနဲ႔ ဘယ္လိုေနရာေတြမွာ ေရာင္းစားခံေနၾကရတယ္ ဆိုတာကို စံုစမ္းထားတဲ့ မေအးေအးမာ က တင္ျပထားပါတယ္။
မေလးရွားႏုိင္ငံမွာ ေရာင္းစားခံေနရတဲ့ျမန္မာေတြဟာ ေန႔စဥ္ရာဂဏန္းနဲ႔ ရွိေနၿပီး မေလးရွားလူ၀င္မႈႀကီးၾကပ္ေရး၀န္ထမ္း ေတြက လူပြဲစားေတြထံကို ေရာင္းစားေနေၾကာင္း အလုပ္သမားအခြင့္အေရး ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေရး ေကာ္မတီရဲ႕ တြဲဖက္ အတြင္းေရးမွဴး ကိုေက်ာ္ထူးေအာင္က အခုလို ေျပာပါတယ္။
“လ၀က က ထိန္းသိမ္းၿပီးေတာ့ သူတို႔ကို နယ္စပ္ေခၚသြားတယ္။ နယ္စပ္ေရာက္လုိ႔ရွိရင္ အဲဒီေခၚသြားတဲ့ လ၀က ေတြကပဲ လူေမွာင္ခိုကူးတဲ့သူေတြ လက္ထဲကို ဒီ ျပန္ပို႔ခံရတဲ့သူေတြကို လႊဲေပးလိုက္တယ္။ ပိုက္ဆံေငြေရးေၾကးေရးကအစ သူတို႔ ဘယ္အခ်ိန္မွာ လူဘယ္ႏွစ္ေယာက္လာပို႔မယ္ ဆိုတာကအစ သူတို႔ ေနာက္ကြယ္မွာ ရွိေနတယ္။ ေနာက္ကြယ္ကေန သူတို႔ အဆက္အသြယ္ လုပ္ထားၿပီးေတာ့မွာ သူတို႔ သြားပို႔တယ္။ သြားပို႔ၿပီးေတာ့ လႊဲေပးၿပီးေတာ့မွ ျပန္လာတယ္။ ျပန္လာၿပီးတဲ့ ေနာက္ အဲဒီေနာက္ပိုင္း ျပန္၀င္လာတဲ့အခ်ိန္မွာလည္း ဒီႏိုင္ငံက အစိုးရ၀န္ထမ္းေတြ ပါ၀င္ပတ္သက္မႈ ရွိေနတယ္။ အဲဒါကို လည္း က်ေနာ္တို႔က သက္ေသအေထာက္အထားေတြ ဘာေတြ ရထားၿပီးၿပီ။ ဒီမွာရွိတဲ့ အစိုးရကို က်ေနာ္တို႔ ကိုယ္တိုင္က ေတာ့ ေျပာလို႔မရဘူးေပါ့။ ဒီမွာရွိတဲ့ အဲန္ဂ်ီအိုေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီးေတာ့ သူတို႔ကို ျပန္ၿပီးေတာ့ ေျပာမယ္။”
ထိုင္း-မေလး နယ္စပ္မွာ ျမန္မာေတြ လူပြဲစားေတြလက္ထဲ ေရာက္သြားခဲ့ရတဲ့ အေျခအေနေတြကို ေျပာျပခဲ့ရာမွာေတာ့ -
“သူတို႔ကို လ၀က ကေနၿပီးေတာ့ လူေမွာင္ခိုကူးတဲ့သူေတြ လက္ထဲကို လႊဲေပးလုိက္ၿပီဆိုရင္ သူတို႔က သံုးခုကို သူတို႔ ေျပာျပ တယ္ေပါ့။ တစ္နည္းက ဒီမေလးရွားထဲကို ျပန္၀င္မလား၊ ေနာက္တစ္နည္းက ျမန္မာျပည္ကို ျပန္သြားမလား၊ ေနာက္ တနည္း က ပိုက္ဆံမေပးႏုိင္လို႔ရွိရင္ ေလွမွာ အေရာင္းစားခံမလား။ အမ်ားေသာအားျဖင့္ ေရာင္းစားတာက ေယာက္်ား ေလးေတြဆိုရင္ ငါးဖမ္းေလွကို ေရာင္းတယ္။ မိန္းကေလးေတြဆိုရင္ ျပည့္တန္ဆာလုပ္ငန္းေတြဘက္မွာ သူတို႔ ေရာင္းပစ္ လိုက္တယ္ေပါ့။ ဒီ ထိုင္းဘက္က။ အကုန္လံုးက ျပန္၀င္လာတဲ့သူေတြပဲ မ်ားတယ္။ ျမန္မာျပည္ကိုလည္း သူတို႔ မျပန္ဘူး။ ပိုက္ဆံမရွိလို႔ရွိရင္ေတာ့ ေလွမွာ အေရာင္းစားခံရတယ္။ ပိုက္ဆံရွိတဲ့သူေတြကေတာ့ ဒီမွာ သူငယ္ခ်င္း အဆက္အသြယ္၊ ေဆြမ်ိဳးမိဘ အဆက္အသြယ္ေတြကေနတဆင့္ အကူအညီေတာင္းၿပီးေတာ့ မေလးရွားထဲကို ျပန္၀င္လာၾကတယ္။”
ေငြေၾကးမေပးႏိုင္တဲ့သူေတြဟာ ရိုက္ႏွက္ျခင္းကိုပါ ခံရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။
“ပိုက္ဆံမေပးႏုိင္တဲ့သူေတြဆိုတာေတာင္မွ အဲဒီလို မေပးႏိုင္တဲ့သူေတြထဲမွာ သူတို႔သတ္မွတ္ထားတဲ့ ရက္ျပည့္လို႔မွ သူတို႔ ဖုန္းဆက္လို႔ ပိုက္ဆံေပးဖို႔မေသခ်ာဘူး ဆိုလို႔ရွိရင္ အရိုက္ခံရတာေတြ ရွိတယ္။ အဲဒီလိုမ်ိဳးလူေတြလည္း က်ေနာ္တို႔ဆီမွာ ရွိေနတယ္။ အရိုက္ခံရတာတို႔ အထိုးခံရတာတို႔၊ သူတို႔ ပိုက္ဆံရဖို႔ ရက္နည္းနည္းၾကာသြားလို႔ရွိရင္ ဒီလူေတြကို ထမင္းေတြ ဘာေတြ မေကၽြးေတာ့ဘဲ အငတ္ထားတဲ့ဟာမ်ိဳးေတြပါ ရွိပါတယ္။”
တျခားႏုိင္ငံသားေတြကို ဖမ္းမိတဲ့အခါမွာ သူတို႔ရဲ႕ သက္ဆုိင္ရာႏိုင္ငံေတြက တာ၀န္ယူၿပီး ျပန္ၿပီးေတာ့ လက္ခံတာေတြ ရွိေနေပမဲ့ ျမန္မာကေတာ့ လက္ခံတာေတြ မရွိတဲ့အတြက္ ေရာင္းစားတာကိုပဲ ခံေနရေၾကာင္းေတြကုိလည္း ေျပာျပသြား ပါတယ္။