İlham Şaban: Nabucco layihəsində infrastrukturun yaradılması və alıcılarla müqavilə imzalanması başlanmalıdır
14/01/2009
Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri
İlham Şaban "Amerikanın səsi" radiosuna müsahibə verib. Müsahibədə
Rusiya-Ukrayna "qaz münaqişəsi",
Avropanın gələcək qaz təchizatı, Nabucco layihəsi diqqət mərkəzində olub.
Sual: Avropa Birliyinə sədrlik edən Çexiyanın baş naziri Xəzər qazını
Avropaya çatdıracaq kəmərin tikintisini Avropanın ali prioriteti adlandırıb. Bu
bəyanat nə qədər realdır?
Cavab: Bu, bir qədər gecikmiş bəyanatdır. Ona görə ki, bu gün Avropa
Birliyi üzv ölkələrə 120 günlük qaz və neft ehtiyatı yaratmaq barədə müraciət
edib. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, Avropa qış mövsümündə yaşanan
çətinliklərlə bir daha qarşılaşmaq istəmir. Vəziyyətdən iki çıxış yolu var.
Birincisi, yeraltı qaz anbarları tikilməli, ikincisi Rusiya qazına alternativ
qaz kəmərindən istifadə etmək. Rusiya qazına alternativ isə Azərbaycan qazıdır.
Həcmi böyük olmasa da Azərbaycan qazı ilkin dövr üçün ən əlyetərli və etibarlı alternativdir. Bundan sonra, Xəzərin
sağ sahilindəki Qazaxıstan və Türkmənistanın ehtiyatlarında istifadə etmək
olar. Beləliklə, bu layihənin həyata keçirilməsi Avropa Birliyinin enerji
təchizatının stabilləşdirilməsində uğurlu addım olacaq.
Sual: Fikrinizcə hazırkı qaz böhranından sonra Avropa Birliyi Nabucco
layihəsinin maliyyələşdirilməsi üçün maliyyə mənbələri tapa biləcəkmi? Hazırda
dünyada da iqtisadi böhran tüğyan edir.
Cavab: Nabucco layihəsinin iştirakçısı olan beş ölkə daim kəmərin
tikintisi üçün maliyyə problemi olmayacağını bəyan edib. Layihədə yeganə
problem qazın mənbəyi olub. Nabucco layihəsi üçün beş mənbə seçilmişdi - Misir,
İraq, İran, Türkmənistan və Azərbaycan. Bütün resurslar təhlil edildikdən sonra
Avropa Birliyi hələ ki, Azərbaycanın üzərində dayanıb. Bu baxımdan Azərbaycan
şelfində dərin qatlardan tapılan yeni qaz layları imkan verir ki, Nabucco
layihəsinin birinci mərhələsini Azərbaycan həyata keçirsin. Bu halda
infrastrukturun yaradılması və alıcılarla müqavilə imzalanması mərhələsi
başlamalıdır.
Maliyyə məsələlərində də problem olacağı
gözlənilmir. Çünki ötən illə müqaisədə metalın və xidmətin qiymətləri kəskin
aşağı düşüb.
Sual: Gürcüstandakı avqust böhranı bir daha sübut etdi ki, regiondakı
strateji layihələr o qədər də təhlükəsiz deyil. Bu layihənin reallaşması
fonunda Avropa Birliyi Azərbaycanı Rusiya və İranın təhlükələrindən qoruya
biləcəkmi?
Cavab: 2008-ci ilin avqust böhranı nəinki region dövlətləri üçün, o
cümlədən qərb üçün dərs olmalıdır. Bu göstərdi ki, regionda risklər, əsasən də
hərbi-siyasi risklər nə qədər böyükdür. Buna görə də, həm iqtisadi, həm də
diplomatik cəbhədə işlər o səviyyədə aparılmalıdır ki, bir-birinə antoqonis
təşkil etməsin. Rusiya baş naziri
Vladimir Putin bu günlərdə Almaniyaya səfəri zamanı elan etdi ki, Rusiya
Nabucco layihəsinə alternativ kimi baxmır, təki stabil nəql edilən layihələr
olsun. Təbii ki, Rusiya öz maraqlarını güdür. İlk növbədə, şimal və cənub axını
layihələrini və Avropa Birliyi bu
layihələrə dəstək verməklə Rusiyanın loyal münasibətini qazana bilər.