AQSh
oliygohlarida har yili minglab xorijlik olimlar malaka oshiradi.
Masalan, "Fulbrayt"
(Fulbright) ta’lim dasturi orqali kelgan olimlar bir yil davomida Amerika ta’lim dargohida izlanadi va tajriba
almashadi.
O’zbekistondan bu yilgi tanlov g’oliblari aniqlab bo’lingan, ular sekin-sekin
Amerikaga yetib kelmoqda.
Olim deganda odamning ko'z oldida kim gavdanaladi?
To'rt devorning ichida qulflanib, kitoblarga ko'milib o'tirgan kamgap qo'shni
akademikmi?
Bundaylar bor bo'lsa ham safi ancha siyraklashib qolgan. "Sababini
bilamiz, hozir kim ham fan bilan shug'ullangisi kelardi? Yoshlarning hammasi
o'zini daromadbop sohalarga urgan. Olimlar kamaymasdan kim kamaysin", - dersiz.
E'tiroz o'rinli. Keling vaziyatga faqat O'zbekiston doirasida emas, kengroq,
dunyo miqyosida qaraylik. Haqiqiy, zamonaviy olim dunyo kezadi, chet ellik
hamkasblari bilan birga ishlaydi, yaxshigina maosh ham oladi.
Janubiy koreyaliklarni oling. G'arbiy Virjiniya
Universitetidagi Regional Tadqiqotlar Institutida har yili kamida 2 nafar
koreyalik olim malaka oshirib ketadi. 2003 yildan beri O'zbekistondan nechta
olim kelgan deb so'rang. Bitta. Kamolxon Inomxo'jayev - O'zbekiston Iqtisodiyot
vazirligi xodimi 2006-2007 yillarda shu institutda izlangan.
"Kamolxonning tadqiqot mavzusi – O'zbekistonda Soliq
siyosatini takomillashtirish edi", - deydi institut rahbari Rendall Jekson (Randall Jackson).
"Tadqiqot natijalarini amalda tadbiq
etgan-etmaganini bilmaymanu, lekin ilmiy izlanishlari ish berayotgan edi.
Kechagina undan xat oldim. Institutda o'tgan bir yilni ko'p eslar ekan, yana
Amerikaga kelish niyati bor".
Yaxshi niyat yarim mol. Shunaqa niyatli olimlar kam
emasdir O'zbekistonda? Fulbraytning olimlarga atalgan dasturidan (J. William Fulbright
Scholarship Program) o'ta oladiganlari ham topiladi, bu aniq. Dasturning talab
va shartlari quyidacha: kamdia 15 yillik tajriba, nomzodlik darajasiga egalik
va ingliz tilini bilish. Izlanish sohalari adliya, ta'lim, jurnalistika,
siyosat, biznes, moliya, sotsiologiya, ekologiya va san'at kabi mavzularni o'z
ichiga oladi.
O'zbekiston Fanlar Akademiyasiga ko'ra, mamlakatda tilshunoslik,
fizika, matematika, lazer fizikasi, toksinlar kimyosi, huquq, tarix, genetika,
xullas, istalgan sohada o'nlab akademik va olimlar bor.
"Odatda Fulbraytga hujjat topshirgan olim shu-shu
universitetlardan ishlagim bor deb aytadi. Keyin Fulbrayt rasmiylari ana shu
universitetlar rahbariyati bilan bo'glanib, chet ellik olimni qabul qilasizmi
deb so'raydi. Kelishib olishsa, muammo yo'q. O'zbekistonlik olimlar kelsa, jon
deb kutib olardik."
Moliyaviy jihatdan AQSh hukumati tomonidan
quvvatlanuvchi Fulbrayt olimlar dasturi
rasmiysi Erin Rasselning aytishicha bu
yil O'zbekistondan tanlab olingan 3 nafar olim Amerikaga yetib kelgan va tez
kunda ishga kirishadi. 2009-2010 yil uchun esa tanlov davom etmoqda.
Hujjatlar
3 noyabrga qadar AQShning O'zbekistondagi elchixonasida qabul qilinadi.
Nomzodlar o'z ilmiy taklif va loyihalarini ingliz tilida puxta yozma bayon
shaklida topshirishi kerak.
AQShning 1940-yillardagi senatori Vilyam Fulbrayt
nomiga qo'yilgan bu dastur haqida elchixona veb sahifasida batafsil o'qishingiz
mumkin. Elchixona manzili: www.usembassy.uz.